Botdichtheid testen na een val DEXA scan
Een smakkerd op de grond. Het gebeurt in een fractie van een seconde.
Je bent even de kluts kwijt, voelt een pijnscheut, maar staat weer op. Toch knaagt er iets. Voelde je dat bot wel veilig aan?
Vooral als je de vijftig bent gepasseerd, is de angst voor een gebroken heup of pols opeens heel reëel.
Dit is precies het moment waarop de DEXA-scan om de hoek komt kijken. Het is de gouden standaard om te zien hoe sterk jouw fundament – je skelet – eigenlijk is. Laten we eens goed kijken wat er gebeurt als je na een val de botdichtheid laat testen.
Waarom je botten na een val extra aandacht nodig hebben
Botontkalking, of osteoporose, is een stille dief. Het rooft stiekem mineralen uit je botten zonder dat je het merkt.
Je botten worden hol en broos, net als een oude spons die uit elkaar valt als je er te hard in knijpt. Tot je valt. Pas dan ontdekken artsen dat je botdichtheid veel te laag is. Een val is dus nooit 'zomaar' een val.
Het is een test voor je lichaam. Als je na die val pijn voelt of een breuk oploopt, is het zaak meteen te kijken hoe het ervoor staat.
Hoe werkt die DEXA-scan eigenlijk?
Een DEXA-scan na een val is niet alleen handig; het is essentieel om te bepalen of je nu meteen zwaar geschut in moet zetten of dat je het met voeding en beweging kunt oplossen. De naam klinkt ingewikkeld: Dual-energy X-ray absorptiometry. In de volksmond gewoon een DEXA-scan. Het is een pijnloze test die je botdichtheid meet.
Je ligt gewoon op een tafel, een arm beweegt over je heen en het is binnen tien minuten gebeurd. De scan meet hoeveel mineraal er in je bot zit, meestal in de heup en de wervelkolom.
Dit zijn plekken die bij een val of een struikeling vaak het eerste begeven. De straling is overigens minimaal, vaak zelfs minder dan je krijgt bij een standaard röntgenfoto van je longen.
De T-score: De cijfers die je moet weten
Als de scan klaar is, krijg je een rapport met een getal: de T-score. Dit getal vertelt je hoe jouw botdichtheid ervoor staat vergeleken met een gezonde dertigjarige.
Dat is de leeftijd waarop je botten op hun sterkst zijn. Het is een soort benchmark voor je skelet.
- T-score -1.0 tot -2.5: Dit heet osteopenie. Je botdichtheid is lager dan normaal, maar nog geen ernstige osteoporose. Je botten zijn wel iets zwakker, maar niet direct kritiek.
- T-score lager dan -2.5: Dit is de diagnose osteoporose. Je botdichtheid is gevaarlijk laag. Een simpele val kan nu al leiden tot een breuk. Als je na een val deze score hebt, is het zaak meteen actie te ondernemen.
Artsen kijken naar deze twee belangrijke waardes: Een lage T-score na een ongeluk verklaart direct waarom je bent gevallen en waarom het lichaam het misschien liet afweten. Je hoeft echt niet te vasten of speciale drankjes te drinken. De dag van tevoren mag je gewoon eten en drinken wat je wilt. Wel is het slim om de volgende dingen in de gaten te houden:
Hoe bereid je je voor op de scan?
- Draag kleding zonder metalen. Dus die spijkerbroek met een rits en knopen moet uit. Een joggingbroek of een zomerse outfit zonder ritsjes is ideaal.
- Laat sieraden, horloges en je portemonnee thuis. Metalen voorwerpen verstoren de meting.
- Als je recent een scan met contrastvloeistof hebt gehad (zoals een CT-scan), moet je soms een paar weken wachten. Vraag dit even na bij de afspraak.
De risicofactoren: Wie loopt gevaar?
Ben je gevallen? Dan is het slim om te weten of je in de risicogroep valt.
Vrouw zijn en de leeftijd
Het is niet alleen pech hebben. Vaak spelen er meerdere factoren mee die je botstructuur aantasten.
Herken je er een paar? Dan is een DEXA-scan na die val geen overbodige luxe. Vrouwen zijn de grootste groep die met osteoporose te maken krijgt.
Leefstijl en medicatie
Rond de menopauze stopt de aanmaak van oestrogeen. Dit hormoon beschermt je botten.
Zodra het wegvalt, gaat de botdichtheid vaak pijlsnel omlaag. Ook mannen boven de 70 lopen risico, maar vrouwen hebben statistisch gezien een grotere kans op breuken. Roken is funest voor je botten. Het ontneemt je lichaam zuurstof en mineralen die nodig zijn voor stevig bot.
Hetzelfde geldt voor drie glazen alcohol per dag of meer. Dat breekt het bot af.
Daarnaast zijn er medicijnen die je botdichtheid kunnen aantasten. Denk aan corticosteroïden (prednison) die vaak worden gebruikt bij astma of reuma. Als je deze langdurig slikt, is het verstandig om regelmatig je botdichtheid te laten controleren, zeker na een ongeluk.
Wat als de uitslag niet goed is?
Stel: je valt, je doet een DEXA-scan, en de uitslag is slecht. De T-score is te laag. Wat nu?
De basis: Calcium en Vitamine D
Paniek is nergens voor nodig, maar actie ondernemen is cruciaal. De behandeling hangt af van hoe laag de score is en of je al een breuk hebt opgelopen.
Medicijnen die je botten sterker maken
Elke behandeling begint bij de bouwstenen. Calcium is de baksteen, Vitamine D is de mortel. Zonder voldoende Vitamine D kan je lichaam geen calcium opnemen uit je voeding.
- Bisfosfonaten: Dit zijn de meest voorgeschreven medicijnen (zoals Alendronine). Ze zorgen ervoor dat je botten minder snel worden afgebroken. Je slikt ze meestal als pil, soms als infuus.
- Denosumab: Een medicijn dat je eens per half jaar injecteert. Het remt de cellen af die je botten afbreken.
- Hormonen: In sommige gevallen, vooral bij vrouwen na de overgang, kan hormoontherapie helpen, al wordt dit minder snel voorgeschreven vanwege andere risico’s.
Veel mensen in Nederland hebben een Vitamine D-tekort, vooral in de winter. Een simpele bloedtest bij de huisarts kan dit uitwijzen.
Soms volstaat een supplement al om de boel te stabiliseren. Als de botontkalking ernstig is, schrijft de arts vaak medicijnen voor. Ze werken op twee manieren: ze remmen de afbraak van bot of ze stimuleren de aanmaak. De keuze hangt af van je leeftijd, je geslacht en hoe ernstig de botdichtheid is na je val.
Na de scan: Je leefstijl op de schop
Medicatie is niet alles. Je moet je lichaam helpen.
Bewegen is de sleutel
Een val is een waarschuwingsschot. Nu is het tijd om je leefstijl aan te passen en aan de slag te gaan met effectieve valpreventie na een eerste val.
Spieren trekken aan botten, en botten reageren door sterker te worden. Dus stilzitten is je vijand. Je hoeft geen marathon te lopen, maar je moet wel tegenstand bieden.
- Gewicht dragende oefeningen: Wandelen, fietsen of licht gewichtheffen.
- Valpreventie: Dit is vaak het ondergeschoven kindje. Ga naar een fysiotherapeut om je evenwicht en spierkracht te trainen. Een stukje fietsen of wandelen in het bos helpt ook.
Een gebroken heup of pols na een val is een life-changing event. Het kan je zelfstandigheid kosten.
Wil je meer zekerheid tijdens het bewegen, dan is het verstandig om verschillende typen heupbeschermers te vergelijken. Door na een val direct te kijken naar je botdichtheid met een DEXA-scan, krijg je de regie over je gezondheid terug. Je weet wat er speelt en kunt er direct iets aan doen. Dus, als je bent gevallen en je bent boven de vijftig: volg deze eerste hulp bij een val.
Bel daarna je huisarts en vraag om die scan. Het is de beste investering in je toekomst die je kunt doen.