Kracht meetinstrumenten handknijpkracht en stoeltest
Spierkracht is veel meer dan alleen maar groot en sterk zijn. Het is een cruciale factor voor hoe goed je functioneert in het dagelijks leven.
Zeker bij ouderen is spierkracht een belangrijke graadmeter voor gezondheid en zelfredzaamheid.
Als spieren slapper en zwakker worden, spreken we van sarcopenie. Dit is een aandoening die het bewegen bemoeilijkt en het valrisico verhoogt. Om spierkracht objectief te meten en vroegtijdig te signaleren, gebruiken zorgverleners speciale meetinstrumenten.
De twee bekendste en meest gebruikte methoden zijn de handknijpkrachtmeting en de stoeltest (de 5tCST). In dit artikel lees je hoe deze tests werken, wat ze je vertellen en hoe je de resultaten kunt interpreteren.
Wat is handknijpkrachtmeting (dynamometrie)?
Handknijpkrachtmeten klinkt simpel, en dat is het in principe ook. Je knijpt zo hard mogelijk in een speciaal apparaatje: een dynamometer.
Dit meet de isometrische spierkracht. Isometrisch betekent dat de spier op spanning blijft terwijl hij niet in lengte verandert. Het apparaatje geeft direct een afleesbare waarde, meestal in kilogram. Een veelgebruikt model in zorginstellingen en onderzoek is de Jamar-handkrachtmeter.
Deze meter is hydraulisch en staat garant voor een nauwkeurige meting. Hoewel we het hebben over de kracht in je hand, zegt deze meting eigenlijk veel meer over de algehele lichamelijke toestand.
Hoe werkt zo’n dynamometer precies?
Handknijpkracht is een sterke voorspeller van de kracht in de rest van het lichaam.
Daarom is het een uitstekende screeningsmethode om de spierkracht te beoordelen bij ouderen, maar ook bij kinderen of volwassenen na een blessure of operatie. Stel, je hebt een Jamar-dynamometer in handen. De procedure is eenvoudig maar gestandaardiseerd.
De persoon zit rechtop op een stoel, de armen rusten langs het lichaam en de ellebogen zijn gebogen in een hoek van 90 graden. Vervolgens wordt gevraagd om de handgreep zo hard en zo lang mogelijk vast te knijpen.
De meter meet de maximale kracht die wordt uitgeoefend. Om de betrouwbaarheid te vergroten, wordt de meting meerdere keren herhaald, meestal drie keer per hand. Het is belangrijk dat de gebruiker goed wordt geïnstrueerd en gemotiveerd, want de mentale focus speelt een rol. Het uiteindelijke resultaat is de hoogst gemeten waarde, vaak de beste meting van de drie.
Wanneer wordt handknijpkracht gemeten?
Deze meting is breed toepasbaar. Je vindt de dynamometer terug in verschillende settings:
- Geriatrische zorg: Om sarcopenie te signaleren en de effectiviteit van training of voeding te volgen.
- Sport en revalidatie: Om spierkracht te evalueren na een blessure of operatie en om revalidatieprocessen te monitoren.
- Diagnostiek: Als onderdeel van een groter onderzoek naar aandoeningen die de spierkracht beïnvloeden, zoals reumatoïde artritis of neurologische aandoeningen.
- Preventie: Bij ouderen om het risico op vallen en functionele achteruitgang in te schatten.
De 5tCST: de functionele stoeltest
Naast de handknijpkracht is er een test die de functionele kracht in het onderlichaam meet: de 5tCST. Dit staat voor 'Five Times Chair Stand Test'.
Het is een eenvoudige, snelle test die geen speciale apparatuur nodig heeft, alleen een stevige stoel zonder armleuningen.
Hoe voer je de 5tCST uit?
De test meet hoe lang het duurt om vijf keer op te staan en weer te gaan zitten. Deze opstaan uit stoel oefening voor spierkracht is een uitstekende indicatie van de kracht in de beenspieren, het evenwicht en de algehele mobiliteit. Een langere tijd om de oefening te voltooien, duidt op verminderde kracht en stabiliteit.
- De persoon zit rechtop in het midden van een standaard stoel (hoogte 43-45 cm), voeten plat op de vloer en armen over elkaar gevouwen op de borst.
- Op een startsignaal staat de persoon volledig rechtop en gaat dan weer zitten. Dit telt als één herhaling.
- Deze beweging wordt vijf keer herhaald zonder te rusten.
- De tijd wordt gestopt zodra de persoon na de vijfde herhaling weer is gaan zitten.
Het is een praktische test die goed past in een klinische setting of zelfs thuis. De uitvoering is gestandaardiseerd om betrouwbare resultaten te krijgen:
De gemeten tijd in seconden is de score. Het is belangrijk dat de testbegeleider duidelijke instructies geeft en eventueel een demo doet om verwarring te voorkomen.
Wat betekenen de uitslagen? De EWGSOP-2 criteria
Om de metingen zinvol te interpreteren, zijn er internationale criteria. De European Working Group on Sarcopenia in Older People (EWGSOP) heeft hiervoor een standaard ontwikkeld om sarcopenie te voorkomen en spiermassa te behouden.
De nieuwste versie, EWGSOP-2 (uit 2019), combineert handknijpkracht en functionele tests zoals de 5tCST om sarcopenie te diagnosticeren.
Afkapwaarden handknijpkracht en 5tCST
Volgens de EWGSOP-2 criteria zijn er afkapwaarden die bepalen of iemand een verhoogd risico loopt of al sarcopenie heeft. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen mannen en vrouwen. De criteria zijn als volgt:
- Mannen:
- Handknijpkracht < 27 kg én een 5tCST-tijd > 15 seconden: geen sarcopenie.
- Handknijpkracht < 27 kg én een 5tCST-tijd ≤ 15 seconden: waarschijnlijk sarcopenie.
- Handknijpkracht ≥ 27 kg: geen sarcopenie (ongeacht de stoeltest).
- Vrouwen:
- Handknijpkracht < 16 kg én een 5tCST-tijd > 15 seconden: geen sarcopenie.
- Handknijpkracht < 16 kg én een 5tCST-tijd ≤ 15 seconden: waarschijnlijk sarcopenie.
- Handknijpkracht ≥ 16 kg: geen sarcopenie (ongeacht de stoeltest).
Deze cijfers zijn belangrijk omdat ze een objectieve standaard bieden. Een handknijpkracht van 26 kg bij een man is net onder de grens, terwijl een vrouw met 17 kg ruim boven de norm zit. Het is dus geen one-size-fits-all, maar een differentiatie op basis van geslacht en leeftijd.
Alternatieve test: de Modified Chair-Stand-Test (m30sCST)
Soms is het moeilijk om precies vijf herhalingen te doen, of wil je de vooruitgang over een langere periode meten.
Dan is er de Modified Chair-Stand-Test (m30sCST). In plaats van een vaste hoeveelheid herhalingen, meet deze test hoeveel herhalingen iemand in 30 seconden kan voltooien, wat een mooie aanvulling is op een stoel gym oefenprogramma voor zittend trainen.
Deze test is iets minder gevoelig dan de 5tCST, maar hij is nuttig voor follow-up en voor mensen die meer moeite hebben met opstaan. Het geeft een goed beeld van het uithoudingsvermogen van de beenspieren.
Betrouwbaarheid en meetfouten: hoe accuraat zijn deze tests?
Geen enkele meting is perfect, maar de Jamar-dynamometer en de stoeltest zijn zeer betrouwbaar.
Onderzoek toont aan dat de test-hertest betrouwbaarheid (ICC) van de Jamar-dynamometer boven de 0,9 ligt, wat betekent dat de metingen consistent zijn. Ook de Martin Vigorimeter, een alternatief voor de dynamometer, scoort hier hoog op. Toch zijn er factoren die de meting kunnen beïnvloeden: De bewijskracht van sommige studies is laag vanwege kleine steekproeven, maar in de praktijk worden deze tests wereldwijd gebruikt vanwege hun eenvoud en validiteit.
- Condities van de hand: Artritis of een blessure kan de kracht beperken.
- Uitvoering: Een verkeerde houding of onvoldoende motivatie kan de score negatief beïnvloeden.
- Omgeving: Een drukke of oncomfortabele ruimte kan afleiden.
Praktische overwegingen bij het meten
Om betrouwbare resultaten te krijgen, is gestandaardiseerde uitvoering essentieel. Hier zijn een paar tips:
- Goede instructie: Leg duidelijk uit wat er wordt verwacht en waarom het belangrijk is.
- Comfortabele omgeving: Zorg voor een rustige, goed verlichte ruimte zonder afleiding.
- Individuele aanpak: Houd rekening met beperkingen, zoals pijn of vermoeidheid.
- Medische context: Bekijk de meting altijd in combinatie met de medische geschiedenis en andere klinische bevindingen.
Deze meetinstrumenten zijn geen vervanging voor een klinisch oordeel, maar een waardevolle aanvulling. Ze helpen bij het objectiveren van spierkracht en het monitoren van interventies, of het nu gaat om ouderenzorg, revalidatie of sport.
Conclusie: krachtmeting als sleutel tot gezondheid
Handknijpkrachtmeting en de stoeltest zijn simpele, effectieve manieren om spierkracht en functioneel vermogen te meten. Met de Jamar-dynamometer en de 5tCST hebben zorgverleners krachtige tools in handen om sarcopenie vroegtijdig te signaleren en de impact van behandelingen te volgen. Door de gestandaardiseerde criteria van EWGSOP-2 kunnen resultaten objectief worden geïnterpreteerd, rekening houdend met geslacht en leeftijd. Of je nu een professional bent of gewoon nieuwsgierig naar je eigen kracht, deze tests bieden inzicht en handvatten voor een gezonder en actiever leven.